VetVault
Uygulamayı indir

Köpek böbrek değerleri: kreatinin, üre (BUN), SDMA ve IRIS evreleri

Güncellendi

Köpekte kreatinin yüksekliği, kan alındığı sırada böbreklerin beklenenden daha az kan süzdüğü anlamına gelir. Nedeni dehidrasyon, kronik böbrek hastalığı, ani böbrek hasarı veya idrar yolu tıkanıklığı olabilir. Veteriner hekimler, böbrek hastalığı teşhisi koymadan veya evre belirlemeden önce kreatinini üre ya da BUN, SDMA ve idrar yoğunluğuyla birlikte değerlendirir ve tahlili genellikle tekrarlar.

Köpek böbrek değerlerine hızlı bakış

Her böbrek testi farklı bir soruyu yanıtlar ve köpeklerde vücut yapısı da önemlidir. Aşağıdaki aralıklar köpeğiniz için sınır değerler değil, tipik ve yaklaşık örneklerdir.

Değer Neyi ölçer? Yetişkin köpekte tipik aralık (yaklaşık) Böbrek dışı yaygın etkenler
Kreatinin Filtrasyon (süzme); kasların ürettiği bir atık madde Üst sınır çoğunlukla yaklaşık 1,4–1,8 mg/dL (125–160 µmol/L) Dehidrasyon yükseltir; Greyhound’larda daha yüksek, küçük veya zayıf köpeklerde daha düşüktür
Üre veya BUN Filtrasyon; protein yıkımından oluşan bir atık madde BUN olarak kabaca 7–27 mg/dL (üre olarak yaklaşık 15–58 mg/dL) Dehidrasyon, proteinli öğünler ve sindirim kanalına kanama yükseltir
SDMA Filtrasyon Üst sınır genellikle 14 µg/dL Kas kütlesinden az etkilenir; Greyhound’larda daha yüksektir
İdrar dansitesi (USG) Böbreklerin idrarı ne kadar iyi yoğunlaştırdığı Değişkendir; 1,030’un üzeri iyi yoğunlaşmış idrar demektir İdrar söktürücüler (diüretikler), steroidler ve Cushing hastalığı düşürür
UPC İdrara protein kaçağı 0,2’nin altında İdrar yolu enfeksiyonu, idrarda kan veya iltihap yükseltir
Fosfor Böbreklerin vücuttan attığı bir mineral Laboratuvara göre değişir Büyüme (yavru köpekler) ve hasarlı numune yükseltir

Önce raporunuzdaki aralığa bakın. Referans aralıkları laboratuvardan laboratuvara ve cihazdan cihaza değişir; bu yüzden köpeğinizin sonucunu her zaman kendi raporunda yazan aralıkla karşılaştırın.

Veteriner hekimi ne zaman hemen aramalı?

Köpeğiniz aşağıdaki durumlardan birindeyse hemen veteriner hekiminizi veya bir acil kliniği arayın:

  • üzüm, kuru üzüm, kuş üzümü veya sultani (çekirdeksiz) kuru üzüm yediyse ya da yemiş olabilirse;
  • antifriz (motor soğutma sıvısı) içmiş olabilirse;
  • ibuprofen gibi insanlar için üretilmiş ağrı kesicileri yuttuysa ya da kendi iltihap giderici (NSAİİ) ilacından fazladan doz aldıysa;
  • yemeyi bıraktıysa veya tekrar tekrar kusuyorsa;
  • çok az idrar yapıyor ya da hiç yapamıyorsa veya idrar yaparken ıkınıyorsa;
  • aniden güçsüz düştüyse veya yığılıp kaldıysa.

Olası bir zehirlenmeden sonra belirtilerin ortaya çıkmasını beklemeyin: böbrek değerleri ilk saatlerde normal görünebilir ve tedavi ne kadar erken başlarsa o kadar iyi sonuç verir.

Köpeklerde ani (akut) böbrek hasarı

Akut böbrek hasarı (ABH), KBH’nin yavaş ilerleyen kaybından farklı olarak saatler ya da günler içinde gelişen böbrek hasarıdır. Bazı ABH vakaları hızlı tedaviyle düzelir; bu yüzden zaman çok önemlidir. Merck Veterinary Manual’ın köpekler için saydığı nedenler arasında şunlar vardır:

Uluslararası Böbrek İlgi Derneği (IRIS), ABH’yi aşağıdaki KBH evrelerinden ayrı olarak derecelendirir.

Kreatinin ve üre (BUN): neyi ölçerler?

Kreatinin

Kreatinin, kasların ürettiği ve böbreklerin süzdüğü bir atık maddedir. GFR (böbreklerin her dakika süzdüğü kan miktarı) düştüğünde yükselir, ancak duyarlılığı düşüktür: eClinPath’e göre böbrek hastalığı kreatinini ancak böbrek dokusunun yaklaşık dörtte üçünden fazlası kaybedildiğinde aralığın üzerine çıkarır (azotemi). Kaslardan geldiği için Greyhound’larda ve diğer çok kaslı köpeklerde daha yüksek seyreder (eClinPath, Greyhound’lar için yayımlanmış 2,0 mg/dL’lik bir üst sınıra atıf yapar); küçük ırklarda ve genç köpeklerde ise daha düşüktür. Zayıf bir köpekte de böbrek fonksiyonu azalmış olsa bile kreatinin içinizi rahatlatacak kadar normal görünebilir. IRIS, sınır değerlerinin ortalama boyuttaki köpekler için geçerli olduğunu belirtir. eClinPath, tekrarlanan tahlillerde 0,3 mg/dL’den (yaklaşık 27 µmol/L) fazla bir artışı, değer aralığın içinde kalsa bile filtrasyonun düştüğünü destekleyen bir bulgu olarak kabul eder.

Üre ve BUN (kan üre azotu): aynı madde, farklı sayı

Türkiye’deki laboratuvarlar raporda çoğu zaman BUN yerine üre yazar. İkisi aynı maddeyi ölçer ama farklı sayılar verir: BUN, yalnızca ürenin içindeki azotu hesaba katar. mg/dL cinsinden üre, BUN değerinin yaklaşık 2,14 katıdır; örneğin 41 mg/dL BUN, yaklaşık 88 mg/dL üreye karşılık gelir. Bu yüzden yabancı kaynaklardaki BUN aralıklarını raporunuzdaki üre değeriyle doğrudan karşılaştırmayın; önce etikete ve birime bakın.

Üre, karaciğerin proteinlerden ürettiği ve böbreklerin süzdüğü bir maddedir. Köpek dehidrate olduğunda böbreklerde daha fazlası geri emilir; bu yüzden dehidrasyonda üre (BUN) çoğu zaman kreatininden daha hızlı yükselir. Yüksek proteinli bir öğünden sonra veya sindirim kanalına kanama olduğunda da yükselir, karaciğer hastalığında ise düşer. Yani köpekte üre yüksekliği tek başına böbrek hastalığı anlamına gelmez: üre (BUN) kreatininin yerini tutmaz, onu destekleyen bir değerdir.

Prerenal, renal mi, postrenal mi?

Tür Köpeklerde örnekler İpuçları
Prerenal (böbreklere yeterince kan ulaşmaz) Dehidrasyon, kusma, ishal, kan kaybı, kalp hastalığı İdrar genellikle yaklaşık 1,030’un üzerindedir; sıvı tedavisiyle düzelir
Renal (böbrek dokusunun kendisi) KBH, zehirlere veya leptospiroza bağlı ABH, böbrek enfeksiyonu Değerler yüksek olduğu hâlde idrar yaklaşık 1,030’un altındadır
Postrenal (idrar dışarı çıkamaz) Mesane veya üretra taşları, mesane yırtılması Ikınma, çok az idrar ya da hiç idrar olmaması; acil durumdur

Bu türler bir arada da görülebilir: KBH’si olan bir köpek su içmeyi bırakırsa tabloya bir de prerenal bileşen eklenir; bu yüzden veteriner hekimler köpek yeniden sıvı dengesine kavuşup stabil hâle geldiğinde tahlili tekrarlar.

Addison hastalığı böbrek hastalığına benzeyebilir

Addison hastalığı (hipoadrenokortisizm), böbreküstü bezlerinin çok az hormon üretmesi demektir. Addison krizinde dehidrasyon böbrek değerlerini yükseltirken tuz kaybı idrarın seyreltik kalmasına yol açar; Merck Veterinary Manual’a göre bu tablo birincil böbrek hastalığını taklit edebilir. Azotemi ise sıvı tedavisiyle genellikle hızla düzelir. Düşük sodyumla birlikte yüksek potasyum şüpheyi artırır; teşhisi ACTH stimülasyon testi doğrular.

Köpeklerde SDMA: daha erken yükselen belirteç

SDMA, hücreler proteinleri parçaladıkça açığa çıkar ve böbrekler yoluyla atılır. IRIS ve Merck, SDMA’nın yağsız vücut kütlesinden kreatinine göre daha az etkilendiğini belirtir; Merck ayrıca kreatinin hâlâ normalken SDMA’nın yükselebildiğini not eder. Bu da özellikle zayıf, yaşlı köpeklerde işe yarar.

Dikkat edilmesi gerekenler: IRIS, SDMA aralıklarını tek bir laboratuvarın yöntemine dayandırır ve diğer testler eşdeğer sonuç vermeyebilir. SDMA, filtrasyon azalmadan da yükselebilir (örneğin lenfomada) ve sağlıklı Greyhound’larda daha yüksek seyreder. Hafif yüksek tek bir SDMA değeri bir teşhis değil, tahlili tekrarlamak için bir nedendir; önemli olan kalıcı bir yükselmedir.

İdrar dansitesi (USG) ve idrar protein/kreatinin oranı (UPC)

İdrar dansitesi (USG)

İdrar dansitesi (özgül ağırlık), idrarın yoğunluğunu suyunkiyle (1,000) karşılaştırır. Merck’e göre böbrekleri normal olan dehidrate bir köpek 1,030’un üzerinde idrar üretmelidir; sağlıklı ve sıvı dengesi yerinde köpeklerde ise değer geniş bir aralıkta değişir, bu yüzden tek bir seyreltik numune tek başına endişe verici değildir. Kreatinini yüksek bir köpekte yaklaşık 1,030’un altındaki idrar böbrek kaynaklı bir nedene işaret eder; ancak idrar söktürücüler (diüretikler), steroidler, Cushing hastalığı, rahim iltihabı (piyometra) ve Addison hastalığı da bu değeri düşürebilir. Kedilerden farklı olarak IRIS, köpeklerde idrarın yeterince yoğunlaşmamasını tek başına 1. evre KBH olarak saymaz. İdrar ideal olarak herhangi bir sıvı verilmeden önce alınır. Raporunuzda bu değer 1.030 ya da 1030 şeklinde de yazılmış olabilir.

İdrar protein/kreatinin oranı (UPC)

UPC, idrarın yoğunluğuna göre düzeltilmiş olarak idrara kaçan protein miktarını ölçer; IRIS bu testi KBH’si olan her köpek için önerir. Merck, böbreğin süzgeçlerini etkileyen hastalığı (glomerüler hastalık) olan köpeklerin idrarı hâlâ yoğunlaştırabilirken azotemik hâle gelebileceğini belirtir; bu durumda protein kaybı başlıca ipucu olabilir. Test için idrarda enfeksiyon, iltihap ve kan bulunmamalıdır; ideal olarak en az iki haftalık bir süre içinde toplanmış en az iki numuneye dayanmalıdır.

Fosfor ve panelin geri kalanı

Fosfor, filtrasyon azaldıkça kanda birikir. Böbrek diyetleri fosforu kısıtlar ve IRIS’in köpekler için tedavi önerileri her evre için hedef değerler belirler; bunların köpeğiniz için geçerli olup olmadığını veteriner hekiminiz söyleyecektir. Fosfor yavru köpeklerde ve hasarlı (hemolizli) numunelerde daha yüksek çıkar. Veteriner hekimler ayrıca potasyuma ve kırmızı kan hücrelerine de bakar: ileri evrelerde böbrekler, kırmızı kan hücresi üretimini yönlendiren eritropoietin hormonunu daha az ürettiği için anemi gelişir. Merck, artmış su içme ve idrara çıkmayı genellikle en erken belirtiler olarak sıralar.

Köpeklerde kronik böbrek hastalığı (böbrek yetmezliği): IRIS evreleri

IRIS, tedaviye ve takibe yön vermek için KBH’yi (halk arasında çoğu zaman “kronik böbrek yetmezliği” denir) evrelere ayırır. Evreleme yalnızca KBH teşhisi konduktan sonra ve yalnızca stabil, sıvı dengesi yerinde bir köpekte yapılır; açlık kreatinini, SDMA ya da tercihen her ikisi, en az iki farklı zamanda ölçülerek kullanılır. ABH’ye ya da dehidrate veya idrar yolu tıkalı bir köpeğe uygulanmaz. Aşağıdaki sınır değerler güncel IRIS kılavuzlarından (2026’da revize edilmiş) alınmıştır. Kediler için farklı sayılar kullanılır: kedi böbrek değerleri ve IRIS evreleri rehberimize bakın.

Köpeklerde IRIS KBH evreleri (stabil, sıvı dengesi yerinde, KBH’si doğrulanmış köpek)
Evre Kreatinin (mg/dL) Kreatinin (µmol/L) SDMA (µg/dL) Genellikle nasıl görünür?
1 < 1,4 < 125 < 18 Azotemi yok, ancak başka bir böbrek anormalliği var (böbrek kaynaklı protein kaybı, anormal görüntüleme bulguları, yükselen değerler)
2 1,4–2,8 125–250 18–35 Normal ya da hafif yüksek kreatinin; belirtiler genellikle hafif ya da hiç yok
3 2,9–5,0 251–440 36–54 Orta derecede azotemi; böbrekler dışında da belirtiler ortaya çıkabilir
4 > 5,0 > 440 > 54 Tüm vücudu etkileyen hastalık ve üremik kriz riski artar

Proteinüriye (UPC) göre alt evreleme

UPC (köpekler) Alt evre
< 0,2Proteinürik değil
0,2–0,5Sınırda proteinürik
> 0,5Proteinürik

Sistolik kan basıncına göre alt evreleme

Sistolik basınç (mmHg) Alt evre İleride organ hasarı riski
< 140NormotansifMinimal
140–159PrehipertansifDüşük
160–179HipertansifOrta
≥ 180Ciddi hipertansifYüksek

Gergin köpeklerde ölçüm yanlışlıkla yüksek çıkabilir; bu yüzden IRIS, köpek sakinleştikten sonra, ideal olarak ayrı muayenelerde yapılan birkaç ölçümü esas alır. Tazı ırklarında (sighthound’lar) kan basıncı daha yüksek seyretme eğilimindedir ve IRIS bu köpekler için ırka özgü aralıkları tercih eder. Eksiksiz bir sonuç “2. evre, proteinürik, normotansif” şeklinde okunabilir.

Örnek: yaşlı bir köpekte sınırda bir sonuç

Diyelim ki 10 yaşındaki melez bir köpeğin tahlil panelinde şu sonuçlar var:

Test Sonuç İşaret Tek başına ne söyler?
Kreatinin 1,9 mg/dL (≈ 168 µmol/L) Yüksek Kan alındığında filtrasyon azalmış
BUN / üre BUN 41 mg/dL (üre ≈ 88 mg/dL; ≈ 14,6 mmol/L) Yüksek Azalmış filtrasyonu destekler; dehidrasyon da yükseltebilir
SDMA 21 µg/dL Yüksek Olağan üst sınır olan 14’ün üzerinde
İdrar dansitesi (USG) 1,019 – Beklenenden daha az yoğun

Birlikte ele alındığında yüksek kreatinin, üre (BUN) ve SDMA ile yeterince yoğunlaşmamış idrar, yalnızca dehidrasyondan çok azalmış böbrek fonksiyonuyla uyumlu bir tablodur. Ama bu yalnızca tek bir anlık görüntüdür: KBH’yi doğrulamaz, ani böbrek hasarını dışlamaz ve bir evre belirlemez. KBH doğrulanırsa, bu şekilde stabil seyreden değerler IRIS 2. evre aralığına düşer. Bir veteriner hekim bu noktada genellikle şunları yapar:

  1. Olası maruziyetleri sorar: üzüm, kuru üzüm, antifriz, ağrı kesiciler, leptospiroz riski.
  2. Köpeğin sıvı dengesi yerine geldiğinde, ideal olarak aynı laboratuvarda kreatinin ve SDMA’yı tekrarlar.
  3. İdrar tahlili yapar; idrar temizse ardından UPC’ye bakar.
  4. Birden fazla kez kan basıncını ölçer.
  5. Elektrolitleri, fosforu ve kırmızı kan hücrelerini kontrol eder; gerekirse böbrekleri görüntüler.

İdrarı iyi yoğunlaşmış, formda bir Greyhound’da aynı kreatinin değeri bu ırk için yayımlanmış aralığın içinde kalabilir.

Birim dönüşümleri: mg/dL, µmol/L ve mmol/L

ABD’deki ve Türkiye’deki laboratuvarlar kreatinini çoğunlukla mg/dL olarak bildirir; Türkiye’deki laboratuvarlar ayrıca BUN yerine sıklıkla üre verir. Avrupa’daki birçok laboratuvar ise µmol/L kullanır ve BUN yerine üre bildirir. mg/dL cinsinden üre ve BUN farklı sayılardır, bu yüzden raporunuzdaki etikete dikkat edin. Bu sayfada ondalık ayırıcı olarak virgül kullanılmıştır; cihaz çıktılarında 1.9 gibi nokta da görebilirsiniz.

Dönüşüm Formül Örnek
Kreatinin mg/dL → µmol/L× 88,41,9 mg/dL ≈ 168 µmol/L
Kreatinin µmol/L → mg/dL÷ 88,4440 µmol/L ≈ 5,0 mg/dL
BUN mg/dL → üre mg/dL× 2,14 (yaklaşık)41 mg/dL BUN ≈ 88 mg/dL üre
Üre mg/dL → BUN mg/dL÷ 2,14 (yaklaşık)88 mg/dL üre ≈ 41 mg/dL BUN
BUN mg/dL → üre mmol/L× 0,35741 mg/dL ≈ 14,6 mmol/L
Üre mmol/L → üre mg/dL× 6,010 mmol/L ≈ 60 mg/dL
Fosfor mg/dL → mmol/L× 0,3236,0 mg/dL ≈ 1,9 mmol/L

SDMA µg/dL olarak bildirilir; idrar dansitesi ve UPC’nin birimi yoktur.

Sıkça sorulan sorular

Köpekte kreatinin yüksekliği ne anlama gelir?

Kan alındığı sırada böbreklerin beklenenden daha az kan süzdüğü anlamına gelir. Nedeni dehidrasyon, kronik böbrek hastalığı, ani böbrek hasarı veya idrar yolu tıkanıklığı olabilir; bu yüzden veteriner hekimler kreatinini idrar dansitesi, SDMA ve köpeğin genel durumuyla birlikte yorumlar ve tahlili genellikle tekrarlar.

Üzüm veya kuru üzüm köpeğin böbreklerine zarar verir mi?

Evet. Üzüm, kuru üzüm, kuş üzümü ve sultani (çekirdeksiz) kuru üzüm köpeklerde ani böbrek hasarına yol açabilir ve güvenli olduğu bilinen bir miktar yoktur. Köpeğiniz bunlardan herhangi birini yerse belirtileri beklemeden hemen veteriner hekiminizi veya bir acil veteriner kliniğini arayın.

Köpek kan tahlilinde SDMA nedir?

SDMA (simetrik dimetilarjinin), kas kütlesinden kreatinine göre daha az etkilenen ve kreatinin hâlâ normalken yükselebilen bir böbrek filtrasyon belirtecidir. Nadiren başka nedenlerle de yükselebilir ve ölçüm yöntemleri laboratuvarlar arasında standart değildir; bu yüzden veteriner hekimler onu kreatininle birlikte okur ve tahlili tekrarlar.

Köpekte üre (BUN) yüksekliği ne anlama gelir?

BUN (kan üre azotu) böbrek filtrasyonu azaldığında yükselir, ama dehidrasyonda, yüksek proteinli bir öğünden sonra veya sindirim kanalına kanama olduğunda da yükselir. Kreatininden daha az özgüldür; bu yüzden veteriner hekimler onu kreatinin, SDMA ve idrar dansitesiyle birlikte okur. Raporunuzda BUN yerine üre yazıyorsa, mg/dL cinsinden ürenin BUN değerinin yaklaşık 2,14 katı olduğunu unutmayın.

Köpekte idrar dansitesi kaç olmalı?

Sağlıklı ve sıvı dengesi yerinde köpeklerde geniş bir aralıkta değişir. Böbrekleri sağlıklı olan dehidrate bir köpek idrarını yaklaşık 1,030'un üzerine yoğunlaştırmalıdır; bu yüzden kreatinini yüksek bir köpekte daha düşük bir değer, idrarı yoğunlaştırma yeteneğinin azaldığını düşündürür. Ancak bazı ilaçlar, Cushing hastalığı, Addison hastalığı ve başka durumlar da bu değeri düşürebilir.

Köpeklerde böbrek yetmezliğinin IRIS evreleri nelerdir?

Açlık kreatininine göre: 1. evre 1,4 mg/dL'nin altı, 2. evre 1,4–2,8, 3. evre 2,9–5,0 ve 4. evre 5,0 mg/dL'nin üzeridir; SDMA aralıkları ise sırasıyla 18'in altı, 18–35, 36–54 ve 54 µg/dL'nin üzeridir. Evreleme yalnızca kronik böbrek hastalığı teşhisi konmuş, stabil ve sıvı dengesi yerinde bir köpeğe, ideal olarak en az iki farklı zamandaki sonuçlarla uygulanır.

Greyhound'larda kreatinin neden daha yüksektir?

Kreatinin kaslardan gelir ve sağlıklı Greyhound'larda kreatinin ve SDMA diğer ırklara göre daha yüksek seyretme eğilimindedir. Standart bir aralığa göre yüksek işaretlenen bir değer bu ırk için normal olabilir; bu yüzden veteriner hekimler onu idrar yoğunluğu ve önceki sonuçlarla birlikte yorumlar.

Köpek kreatinini mg/dL'den µmol/L'ye nasıl çevrilir?

mg/dL değerini 88,4 ile çarpın. Örneğin 1,4 mg/dL yaklaşık 124 µmol/L'dir; bu, IRIS'in köpeklerde 2. evrenin başlangıcı olarak kullandığı 125 µmol/L'ye yakındır. Geri çevirmek için µmol/L değerini 88,4'e bölün.

Kaynaklar

  1. International Renal Interest Society. IRIS Staging of CKD (modified 2026) and treatment recommendations for dogs: iris-kidney.com/iris-guidelines-1; Urine specific gravity: iris-kidney.com/urine-specific-gravity
  2. Van Vertloo L. Renal Dysfunction in Dogs and Cats. Merck Veterinary Manual, Professional Version. merckvetmanual.com
  3. Addison Disease (Hypoadrenocorticism) in Animals. Merck Veterinary Manual, Professional Version. merckvetmanual.com
  4. eClinPath, Cornell University College of Veterinary Medicine. Azotemia. eclinpath.com/chemistry/kidney/azotemia
  5. eClinPath, Cornell University College of Veterinary Medicine. Creatinine. eclinpath.com/chemistry/kidney/creatinine
  6. Riney Canine Health Center, Cornell University College of Veterinary Medicine. Grape and raisin toxicity. vet.cornell.edu